Йылме илыже манын, тудын дене:
- мутланыман;
- возыман;
- лудман;
- муро-влакым мурман, йомакым колтыман, …? икманаш — йылмыште фольклорышто кучылтшаш;
- тӱрлӧ сымыктышым вияҥдымаште кучылтшаш да молат…
1440 ийыште Гутенберг кнагам савыктен лукташ йӧным шонен муын.
Тиде ий гыч йылмылан вес саман тӱҥалын.
Тиде саманыште йылме илыже манын, тудын дене:
- кнагам лукман;
- газетым, журналым шарыман;
- вараракшым: радио, телевидений да моло тӱрлӧ техник йӧн-влакат йылмым арален кодымаште кугу ыҥым налыныт.
1969 ий — Интернетын шочмо ийжылан шотлалтеш. Кузе тудо шочын? Кудлымшо ийлаште Совет Ушем ден США кокла вашкылыште кугу нелылык тӱҥалын. Тӱнямбал сар тӱҥалын кертын. Кок элынат атом саркурал лийын. Совет Ушем ракетым Кубышто вераҥден. Тӱняште сар лишемме шижалтын. Лач тунам, США-н виктерже шанче-влаклан тыгай йодмашым ыштен. Сар тӱҥалме деч вара эл да сарзе вий дене виктарымаш араралт кодшо манын, тудым ик верыште кучаш огыл, а виктарымаш кыл-влак эл кумдыкышто шалатен вераҥдыме лийшаш улыт.
Изиш варарак, сарлан ыштыме эҥыремышвот дене тыглай еҥ-влак пайдаланаш тӱҥалыныт. Вес эл-влак тудын деке ушненыт: эн ондак Англий, Австралий, У Зеландий, вараракшым моло эл-влакат.
1990-91 ийыште Совет Ушем, кызыт Россий тӱнямбал эҥыремышвот дене ушалтын. Кызыт тыгай элжат уке, кудо тудын дене авалтын огыл.
Тиде жап гыч мемнан йылмына-влаклан адакат у саман тӱҥалын!!!
Тиде у самыныште эҥыремышвотлан кӧра тӱнямбал электрон увераҥар кумдык шочын.
Ынде мӧҥгӧ гыч лекде эҥыремышвот гоч тӱрлӧ сатум налаш лиеш, уверым шергал налаш, уш-акылым пойдараш, тунемаш лиеш, ваш палыме лияш, мурым колышташ, модыш дене модаш, иктаж кугыжаныш тӧнежыш йодмашым, вуйшимашым возаш лиеш.
Налза тыгай эрыкан энциклопедийым — википедий. Англичан йылме дене тыште 15 млн. утла лаштык уло. Тушто чыла тӱнямбал шинчымашым ик верыш погымо манам гын, йоҥылыш ом лий, шонем. Руш йылме шуко лаштык уло. А марий йылме дене? Изиш гына. Шукыш марий википедий улмым колынат огытыл. Тудо тыгай адрес дене: http://mhr.wikipedia.org/.
Вашке курык марий википедий лекшаш. Тудо кызыт инкубатор манмыште улеш. Туге гынат тиде кечылаште википедий йылме комитетше икмыняр марий-влаклан йодмашым колтен — ончалза, тыште чынак курык марий йылме манын. Тудо кызыт http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrj адрес дене, вараракшым, кунам тудым йылме комитет пеҥгыдемда, адресше вашталтеш.
Марий веб-лаштык-влак, блог-влак кызыт шочыт.
Икманаш, марий йылмына кызытсе саманыште илен кодшо манын, тудо тӱнямбал электрон увераҥар кумдыкышто моло йылме коклаште икгай кучылталтшаш.
Тидлан федерал тӧртык уло. 149 номеран. 2006 ий 27 пеледыш кечын лектын. Тушто тыге возымо: Российыште чыла кугыжаныш йылме-влак электрон увераҥар кумдыкышто иктӧр улыт. Тӧртык уло гынат, пешыже огешат шукталт. Тидлан амалжат уло. Тидыже марий филолог да лингвист-влак деч гына шога.
Мом тидлан ыштыман?
Мо лийшаш?
1. Шрифт ден клавиатур раскладке-влак.
Ешартыш буква-влакым Юникод стандартым веле кучылтын возыман.
Чыла операционный системе-влаклан (Windows, Linux, Apple да молат) марий клавиатур раскладке лийшаш да тудым чын кучылтын молтымаш.
2. Электрон мутер-влак.
Марла-рушла, рушла-марла, англичан-марла, марла-одо, татар-марла да моло йылме дене электрон мутер-влакым ыштыман.
3. Компьютер да моло термин-влак. Компьютер программе-влакым марий йылмыш кусарыман.
Ышташ тӱҥалме пашам умбакыже шуйыман (компьютер термин-влак шотышто).
Пиджин компьютер программым кызыт марий йылмыш кусараш тӱҥалме, ыштен шукташ. Да моло кӱлеш программе-влакым кусараш тӱҥалаш.
4. Орфографийым да грамматикым тергыше программе-влакым ыштымаг.
Тидлан лингвистик базым умбакыже пойдараш кӱлеш.
Марий кнага-влакым электрон йӧн дене арален кодыман.
Морфоанализатор ыштыман. Синтаксис анализатор да молат кӱлеш лийыт.
Программым ыштыме годым, моло еҥын шинчымашышкыже, моштымашышкыже эҥертыман. Мутлан, Йорма Луутонен Турку гыч, Дмитрий Дмитриев Санкт-Петербур гыч да Тронд Тростеруд Тромсё гыч кугу опытан еҥ-влак улыт.
5. Вигак кусарыше программе-влакым (автоматический переводчик) ышытман.
Тиде пашам эше тӱҥалме огыл.
6. Кычалше системе-влакым ыштыман (поисковик).
Тиде пашам эше тӱҥалме огыл.
Илен толын марий лингвопроцессорым ыштен шуктена манын ӱшанен кодам.
Иктым каласыман, марий йылме шотышто чыла пашам эрыкан лицензий почеш ыштыман. Эрыкан лицензий Россий тӧртык дене тореш огыл, тудын кучылташ лиеш да кӱлеш.
Чыла тидым ыштымек, марий йылме у саманыште илен лектеш да умбакыжымат илаш тӱҥалеш!!!
Андрей Чемышев
chemyshev.andrey@gmail.com
www.marlamuter.ru
- мутланыман;
- возыман;
- лудман;
- муро-влакым мурман, йомакым колтыман, …? икманаш — йылмыште фольклорышто кучылтшаш;
- тӱрлӧ сымыктышым вияҥдымаште кучылтшаш да молат…
1440 ийыште Гутенберг кнагам савыктен лукташ йӧным шонен муын.
Тиде ий гыч йылмылан вес саман тӱҥалын.
Тиде саманыште йылме илыже манын, тудын дене:
- кнагам лукман;
- газетым, журналым шарыман;
- вараракшым: радио, телевидений да моло тӱрлӧ техник йӧн-влакат йылмым арален кодымаште кугу ыҥым налыныт.
1969 ий — Интернетын шочмо ийжылан шотлалтеш. Кузе тудо шочын? Кудлымшо ийлаште Совет Ушем ден США кокла вашкылыште кугу нелылык тӱҥалын. Тӱнямбал сар тӱҥалын кертын. Кок элынат атом саркурал лийын. Совет Ушем ракетым Кубышто вераҥден. Тӱняште сар лишемме шижалтын. Лач тунам, США-н виктерже шанче-влаклан тыгай йодмашым ыштен. Сар тӱҥалме деч вара эл да сарзе вий дене виктарымаш араралт кодшо манын, тудым ик верыште кучаш огыл, а виктарымаш кыл-влак эл кумдыкышто шалатен вераҥдыме лийшаш улыт.
Изиш варарак, сарлан ыштыме эҥыремышвот дене тыглай еҥ-влак пайдаланаш тӱҥалыныт. Вес эл-влак тудын деке ушненыт: эн ондак Англий, Австралий, У Зеландий, вараракшым моло эл-влакат.
1990-91 ийыште Совет Ушем, кызыт Россий тӱнямбал эҥыремышвот дене ушалтын. Кызыт тыгай элжат уке, кудо тудын дене авалтын огыл.
Тиде жап гыч мемнан йылмына-влаклан адакат у саман тӱҥалын!!!
Тиде у самыныште эҥыремышвотлан кӧра тӱнямбал электрон увераҥар кумдык шочын.
Ынде мӧҥгӧ гыч лекде эҥыремышвот гоч тӱрлӧ сатум налаш лиеш, уверым шергал налаш, уш-акылым пойдараш, тунемаш лиеш, ваш палыме лияш, мурым колышташ, модыш дене модаш, иктаж кугыжаныш тӧнежыш йодмашым, вуйшимашым возаш лиеш.
Налза тыгай эрыкан энциклопедийым — википедий. Англичан йылме дене тыште 15 млн. утла лаштык уло. Тушто чыла тӱнямбал шинчымашым ик верыш погымо манам гын, йоҥылыш ом лий, шонем. Руш йылме шуко лаштык уло. А марий йылме дене? Изиш гына. Шукыш марий википедий улмым колынат огытыл. Тудо тыгай адрес дене: http://mhr.wikipedia.org/.
Вашке курык марий википедий лекшаш. Тудо кызыт инкубатор манмыште улеш. Туге гынат тиде кечылаште википедий йылме комитетше икмыняр марий-влаклан йодмашым колтен — ончалза, тыште чынак курык марий йылме манын. Тудо кызыт http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mrj адрес дене, вараракшым, кунам тудым йылме комитет пеҥгыдемда, адресше вашталтеш.
Марий веб-лаштык-влак, блог-влак кызыт шочыт.
Икманаш, марий йылмына кызытсе саманыште илен кодшо манын, тудо тӱнямбал электрон увераҥар кумдыкышто моло йылме коклаште икгай кучылталтшаш.
Тидлан федерал тӧртык уло. 149 номеран. 2006 ий 27 пеледыш кечын лектын. Тушто тыге возымо: Российыште чыла кугыжаныш йылме-влак электрон увераҥар кумдыкышто иктӧр улыт. Тӧртык уло гынат, пешыже огешат шукталт. Тидлан амалжат уло. Тидыже марий филолог да лингвист-влак деч гына шога.
Мом тидлан ыштыман?
Мо лийшаш?
1. Шрифт ден клавиатур раскладке-влак.
Ешартыш буква-влакым Юникод стандартым веле кучылтын возыман.
Чыла операционный системе-влаклан (Windows, Linux, Apple да молат) марий клавиатур раскладке лийшаш да тудым чын кучылтын молтымаш.
2. Электрон мутер-влак.
Марла-рушла, рушла-марла, англичан-марла, марла-одо, татар-марла да моло йылме дене электрон мутер-влакым ыштыман.
3. Компьютер да моло термин-влак. Компьютер программе-влакым марий йылмыш кусарыман.
Ышташ тӱҥалме пашам умбакыже шуйыман (компьютер термин-влак шотышто).
Пиджин компьютер программым кызыт марий йылмыш кусараш тӱҥалме, ыштен шукташ. Да моло кӱлеш программе-влакым кусараш тӱҥалаш.
4. Орфографийым да грамматикым тергыше программе-влакым ыштымаг.
Тидлан лингвистик базым умбакыже пойдараш кӱлеш.
Марий кнага-влакым электрон йӧн дене арален кодыман.
Морфоанализатор ыштыман. Синтаксис анализатор да молат кӱлеш лийыт.
Программым ыштыме годым, моло еҥын шинчымашышкыже, моштымашышкыже эҥертыман. Мутлан, Йорма Луутонен Турку гыч, Дмитрий Дмитриев Санкт-Петербур гыч да Тронд Тростеруд Тромсё гыч кугу опытан еҥ-влак улыт.
5. Вигак кусарыше программе-влакым (автоматический переводчик) ышытман.
Тиде пашам эше тӱҥалме огыл.
6. Кычалше системе-влакым ыштыман (поисковик).
Тиде пашам эше тӱҥалме огыл.
Илен толын марий лингвопроцессорым ыштен шуктена манын ӱшанен кодам.
Иктым каласыман, марий йылме шотышто чыла пашам эрыкан лицензий почеш ыштыман. Эрыкан лицензий Россий тӧртык дене тореш огыл, тудын кучылташ лиеш да кӱлеш.
Чыла тидым ыштымек, марий йылме у саманыште илен лектеш да умбакыжымат илаш тӱҥалеш!!!
Андрей Чемышев
chemyshev.andrey@gmail.com
www.marlamuter.ru