Россий да Украинат шкеныштым сеҥышылан шотлат. Газ шотышто ӱчашымашлан – мучаш манаш огеш. Тачысе кечылан Москват, Киеват шылталымашым ойлат. Украинысе дипломат-влак Кремыльым ончылгоч кышкар почеш ӱчашымашым тарватыме маныт. А МИД ойла, пуйто Киев вааш пашам ышташлан ямде огыл манын. 20 январьыште Украина могыр гыч тыгай шонымаш лийын. Пуйто Россий могыр гыч Украинын пашажым темдат. Да Россий газ кучедалмаште сеҥалтше улеш, воза Росбалт. Ушештарена, 19 январьыште Украинын «Нафтогазше» да «Газпром» 2009 гыч 19 ий марте газ транзитлан контрактым пеҥгыдемденыт.

США Россий дене саркурал келшымашым кумдаҥаш шона. Тидыже ракета ваштареш аралатме да стартегий саркуралым тергыме дене кылдалтын. Тидын нерген Уильям Линн палемден. Тудо БАрак Обаман администрацийыштыже Пентагон вуйлатышын икмыше алмаштышыже лийын кертеш, воза «Увер Риа» агенстве.

...

Россий гыч Украиныш газ 20 янвральыште 19 шагатат 24 минутлан каяш тӱҥалшаш. Тидын нерген «Увер Риа-лан» газпромын еҥже ойлен. Палемден кодена, Европышко Украина гоч газ 1 январь гыч ты марте каен огыл. Икмяняр кече ончыч Россий ден Украина газ дене келшымашым пеҥгыдемденыт. 2009 ийыште ныл тылзе мемнан эл Украинылан газым 20 процентлан шулдыракын ужалаш тӱҥалеш. Тудын акше 360 долларыш шуэш. Украина шке могыржо гыч транзитлан акым тыгак шулдештара. Тидын нерген Российын да Украинын премьер-министрже-влак 17 январьыште эртыше газ саммитыште кутырен келшеныт. Вес ийын газлан ак рынке дене келшышын лиеш.

Тений Российыште йот эллаште лукмо автомашина-влакым 50 процентлан шагалрак налаш тӱҥалыт, воза «Ведомости» газет. Эртыше ий нерген ойлаш гын, мемнан элыште илыше-влак 26 процентлан шукырак автомашина-влакым налыныт, да йот элысе транспортым ужалыме дене Германийымат ончылтеныт. Йот элысе автомашина-влакым шагалрак налмашын амалже пале. Тиде кредитым шагаларак пуымаш, да налше-влакшын тӱлен кертдымашышт. Тыгак 2009 ий гыч у огыл импорт иномарка-влаклан пошлина кугемын.

...

Россий ден Украина газ дене келшымашым пеҥгыдемденыт. 2009 ийыште ныл тылзе мемнан эл Украинылан газым 20 процентлан шулдыракын ужалаш тӱҥалеш. Тудын акше 360 долларыш шуэш. Украина шке могыржо гыч транзитлан акым тыгак шулдештара. Тидын нерген Российын да Украинын премьер-министрже-влак 17 январьыште эртыше газ саммитыште кутырен келшеныт. Вес ийын газлан ак рынке дене келшышын лиеш.
Палемдыме почеш, Евроыпшко газым «Газпром» да «Нафтогаз» дене келшымашым пеҥгыдемдыме деч вара пуат. Тидыже шочымын лийын кертеш.

20 январьыште США-н 44-ше президентше Барак Обаман инаугурацийже лиеш. У президент ешыже дене Ош пӧртыш кусна. Палемден кодаш лиеш, Барак Обама США-ште афроамерика сынан икмыше президент.

Машинам вӱдышӧ-влак корныште кудалыштмылан оксам тӱлаш тӱҥалыт. Кугыжаныш Думын председательже Борис Грызловын палемдымыже почеш, росийыште илыше-влаклат тиде йӧн келша, молан манаш гын, кӱлмӧ верышке миен шуаш йӧнанрак лиеш, воза «Интерфакс». Тӱлен кудалыштме ик трасса Москва областьыште уло, тудын кужытшо 20 километр. Ончыкылыкшым тыгай корно Москва ден Санкт-Петурбургым ушышаш, туштыжо ик километрыште 150 километр писылык дене эрташ лиеш. Ак нерген ойлаш гын, ик километрлан 3 гыч 6 тенге марте тӱлыман. Но чыланжак тыгай акым луктыш пышташ ямде огытыл, воза ДНИ.ру.

...

Ригыште ваштарешлыме акцийышке 10 тӱжем наре еҥ ушнен. Тидыже 13 январьыште лийын. Ваштарешлыше-влак виктерын пашаж дене торешлымашым ончыктеныт. Митингым оппозиций фракций, да икымянр мер толкын ямдылен. Пален налме почеш, акцийыште икмыняр еҥ сусырген, нунын коклаште полиций пашаеҥ-влакат лийыныт. Митинглан кӧра, Латвийлан 100 тӱжем долларлан эҥгек ышталтын.

Грузиий оппозиций шошым Михаил Саакашвилим президент сомылым шуктымыж гыч ончылгоч кораҥдаш шона. Тидлан радикал кучем ваштарешлыме акцийым палемден. Оппозиций президентым угыч сайлаш темла. Радикал кучем шке шонымашыжым сеҥымеке веле мучашлаш шона, воза ДНИ.РУ изданий.

Наркополиций 3 кило наре марихуаным муын. Тыгай мумаш Йошкар-Олаште кудалтен кодымо сарайыште лийын. Виктем пресс-службын палдарымыже почеш, тенийсе ийлан тиде эн кугу муымаш улеш. Тыгай кугу наркотик партий дене 300 еҥым аҥыртараш лиеш. Уголов пашам почмо. Ушештарена, ӱмаште тӧртыкдымын наркотикым кукчылтмо дене 450 осалче пашам почмо. 137 еҥым уголов муткучышым кучаш пуымо.

...

Россий ден Украина газ йодышым саммитыште рашемдаш тӱҥалыт. Тудыжо шуматкечын, 17 январьыште Москваште эртышаш, палемден Российын президентше Дмитрий Медведев. Но Виктор Ющенко ден Юлия Тимошенко тыгай вашлиймашым Москваште огыл, а Прагыште але Брюсельыште эртараш темлат. Тиде саммитыште Евросоюзын экспертше-влакат лийыт.

Ингушетийыште кум кече траур. Тушто 13 январьыште Назрань оласе суд пристав-влакын пудешталтше полатыште колышо-влакым шарнат. Туткар лийме верыште йӱд вошт утарыше-влак пашам ыштеныт. Ончынлгоч пален налме почеш, полатыште газ пудешталтын, кызыт тидым шынык рашемда. Кум этажан полатыште туткар лиймылан кӧра, 8 еҥын илышыже кӱрылтын, 22 сусыргеныт, 6-ын илышышт верч врач-влак кучедалыт.

...

14 январьыште «Газпром» Европышко угыч газым пуен. 13 январьыште Украина шке кумдыкшо гоч газым колтен огыл, да Балкан эл-влак шокшым вучен шуктен огытыл. Тидыжым тӱнямбал эскерыше-влак палемденыт. Эксперт-влакын рашемдымышт почеш, Курск областьышто газ пучышто давлений уло, а умбакыже канде тул огеш кай. «Газпром» вуйлатыше Алексей Миллерын ойлымыжо почеш, Киев пучым молан почын огыл, кызыт мартеат умылтарен огыл.

США ядерный вооуружений дене Россий дене келшымашыке шуаш тыршаш тӱҥалеш. Сайлыме президент Барак Обама тиде йодыш дене рашлыкым пурташ еҥым палемдаш шона, ойлен кушкыжмын сенатор-демократ Хиллари Клинтон. Ушештарена, Хиллари Клинтон США-н кугыжаныш секретарьже лиеш. Тидыже Барак Обаман у должностьышко шогалмекыже, 20-шо январьыште лиеш.

...

«Газпром» Украина гоч Европа кумдыкыш топливым пуаш тӱҥалын. 76 миллион утларак кубометр газ Турцийышке да Молдавийышке каяш тӱҥалеш. Ушештарена, «Газпром» вуйлатыше Алексей Миллерын ойлымыже дене, росийысе газ чарак деч посна Украина гоч эртышаш. Миллер палемден, тӧртыктыдымын газым налаш тӱҥалыт гын, Россий газ пумашым шагалемда.

13 январьыште Российысе чыла православ черкылаште шнуй литургий-влак эртеныт. Тиде Алексий II патриархын колымыжлан нылле кече эртыме дене кылдалтын. Литургий да панихида-влак Елоховышто, Патриархым тоймо Богоявленысе кафедрал соборышто эртареныт. Службым Смоленскысе да Калининградысе митрополит Кирилл вӱден.

...

У ий канышым туткар деч посна эртарыме нерген энергетик-влакат ойлат. У ий пайрем деч ончыч «Мариэнерго» кеч-могай жапыштат пашам ышташ ямде улмыжым ончыктен. Туткар лийме лӱдыкшӧ ынже лий манын, тергымаш-влакым эртен: техник, кыл могырым, тыгак автоматикын пашам ыштымыжым онченыт, пашаеҥ-влакым ямдыленыт. Филиалын техник йодышым рашемдыше Юрий Ратниковын ойлымыже почеш, ремонт пашам сайын эртарыме.

Каныш годым травмотологий диспансерышке полышым йодын мийыше-влак лийыныт. 1 гыч 5 январь марте эмлызын полышыжлан 3 еҥ эҥертен. Нуно пудештаркалалтше модышлан кӧра парняштым да кидыштым сусыртеныт. Кодшо ийын шотдымын петардым да хлопушкым кучылтмо дене кугу эҥгек лийын огыл. Тидын нерген медицин пашаеҥ-влак ойлат.

...

Сӱан нерген огыл, а йоча шочмо нерген шонат кундемыште илыше-влак. Республикысе ЗАГС пӧлкаште пашам иктешленыт. Тыге, 2007 ий дене таҥастарымаште, ешым чумырышо-влак тӱжемлан шагалемыныт. Идалык мучко тӧртык дене келшен, 5360 у еш шочын. Тыгай сӱрет улмым ЗАГС пашаеҥ-влак високосный ий дене кылдалтын маныт. Тидын годымак палемдыман; ойырлышо ешат ни шукемын, ни шагалемын огыл. А теве йоча шочмо шукемеш. Тӱшка чот 8708 йочашке шуын. Тидыже 2007 ий дене таҥастарымаште 300 утла йочалан шукырак улеш.

Йоча-влакын каникулышт шуйнен кертеш. 12 январьыште термометрын столбикше 25 градус деч ӱлнӧ ончыкташ тӱҥалеш гын, школлаште 1 гыч 4 класс марте тунемме занятийым чарат. Тылеч посна кундемыштына 30 градус марте йӱкшемда гын, 1 гыч 9 классыште тунемше-влак школышко огыт кай. А 10-11 классыште тунемше-влакын занятийыштым 32 градус йуштӧ годым гына чарен кертыт. Но кеч-могай игечыштат школ-влак пашам ышташ тӱҥалыт. Тиде йоча-влакын шке кумылын тунемме але консультатцийыш мийыме дене кылдалтеш. Увер дене туныктыш министерстве паладара.

...

• Марий калык погын (16-19 апрель)
• Ий полат (19 апрель)
• Марий сандалык (25 октябрь)
• Ханты-Мансийск (28-30 июнь)
• Ялысе спорт модмаш (7-12 июль)
• Серызе-влакын съездышт (10 сентябрь)
• Майатул (18-24 ноябрь)

Эртыше ийын тӱҥ уверже-влак дене палдарем.

Эртыше ийыште марий тӱняште ик кугу мероприятийлан 8 марий калыкын погыжо шотлалтын. Тудо 16-19 апреьыште эртен. Да ты погын ӧрдыж кундемыште илыше марий-влакым 17 апрельыште Йошкар-Олаште иквереш чумырен. Мандат комиссийын палемдымыж почеш 8-ше марий погыныш 318 делегат сайлалтын да тышечын 294 делегатше регистрацийым эртен. Икымше кечын Леонид Маркеловын, Михаил Васютинын, Владимир Козловын да ревизий комиссийын иктешлыме докладшым колдышытыныт. 18 апрельыште мер-политик рӱдерыште 4 секций дене паша шолын. Секций каҥашпогын эртымек, тӱҥ кугу документым, резолюцийым, пеҥгыдемденыт да оньыжам сайленыт. Оньыжалан 4 еҥын кандидатурыжо лийын. 231 делегат йӱк дене Лариса Яковлева Мер Каҥашын вуйлатышышкыже лектын. А Мер Каҥашышке 35 еҥым марий калыкын илеман тӱрлӧ кундем гыч сайлаленыт.

...